Międzynarodowa wizyta studyjna EESF w UKEN – edukacja dla zrównoważonego rozwoju i innowacyjne kształcenie nauczycieli
W dniach 29 czerwca – 4 lipca 2026 roku Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie był gospodarzem międzynarodowej wizyty studyjnej „Innovations in Training Pre-service Teachers and Practitioners for Sustainable Development”, zorganizowanej w ramach projektu EESF – Empowering Educators for Sustainable Future: Enhancing Teacher Training Capacity for Ukraine’s Recovery.
Wizyta studyjna stanowiła jedno z kluczowych działań projektu ukierunkowanych na wzmacnianie potencjału instytucjonalnego partnerskich uczelni ukraińskich, rozwój kompetencji kadry akademickiej oraz transfer europejskich doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie Education for Sustainable Development (ESD) i innowacyjnego kształcenia nauczycieli.
Program został przygotowany przez UKEN we współpracy z krajowymi i zagranicznymi uczelniami i łączył wiedzę naukową z doświadczeniem praktycznym, pracą projektową oraz uczeniem się w autentycznych środowiskach edukacyjnych. Jego głównym celem było umożliwienie uczestnikom poznania, analizy i krytycznej refleksji nad współczesnymi modelami przygotowania przyszłych nauczycieli do podejmowania wyzwań społecznych, środowiskowych i edukacyjnych związanych ze zrównoważonym rozwojem oraz odbudową Ukrainy.
Program wizyty został zrealizowany w dwóch uzupełniających się przestrzeniach edukacyjnych – w Krakowie oraz w Zakopanem.
Pierwszy etap, realizowany w Krakowie, koncentrował się na naukowych i teoretycznych podstawach edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Uczestnicy wzięli udział w międzynarodowym seminarium naukowym, wykładach eksperckich, warsztatach, dyskusjach oraz prezentacjach dobrych praktyk związanych z wdrażaniem ESD do programów kształcenia nauczycieli.
Wśród zaproszonych ekspertów znaleźli się przedstawiciele polskich i europejskich uczelni:
prof. Aneta Rogalska-Marasińska z Uniwersytetu Łódzkiego przedstawiła aksjologiczne i kulturowe podstawy zrównoważonego rozwoju w kontekście edukacji po traumatycznych doświadczeniach wojny;
prof. Armin Lude z University of Education Ludwigsburg w Niemczech zaprezentował doświadczenia związane z wdrażaniem ESD w niemieckich szkołach oraz w kształceniu i doskonaleniu zawodowym nauczycieli;
prof. Katarzyna Potyrała z Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie omówiła zmiany paradygmatyczne w edukacji dla zrównoważonego rozwoju i wyzwania dotyczące integracji ESD z programami kształcenia nauczycieli;
dr Michał Paluch z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie przedstawił koncepcję „deep competencies” w kontekście edukacji i powojennej odbudowy Ukrainy;
natomiast prof. Nataliia Demeshkant z Instytutu Pedagogiki UKEN zaprezentowała doświadczenia Uniwersytetu w realizacji krajowych i międzynarodowych kursów ESD dla przyszłych nauczycieli.
Ważnym elementem programu było także przedstawienie perspektywy studentów. Agnieszka Waśniowska, Ewa Zięba, Barbara Żarów i Magdalena Pięciak studentki kierunku Pedagogika UKEN, podzieliły się doświadczeniami z udziału w krajowych i międzynarodowych kursach ESD, wskazując, w jaki sposób edukacja dla zrównoważonego rozwoju może wspierać przygotowanie przyszłych nauczycieli do odpowiedzialnego działania w szkole i społeczeństwie.
Istotną część wizyty stanowiły warsztaty poświęcone innowacyjnym metodom pracy w edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Uczestnicy poznawali strategie aktywnego uczenia się, metody rozwijania kompetencji głębokich, sposoby projektowania interdyscyplinarnych działań edukacyjnych oraz możliwości wykorzystania technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji.
Warsztaty prowadzili dr Michał Paluch, prof. Katarzyna Potyrała, prof. Iwona Maciejowska, prof. Aneta Rogalska-Marasińska, prof. Nataliia Demeshkant oraz dr Jiří Schneider, Ph.D. z Mendel University in Brno.
Podejmowane zagadnienia obejmowały m.in. aktywne strategie ESD, rozwijanie kompetencji dla zrównoważonej odbudowy Ukrainy, projektowanie interdyscyplinarnych zajęć szkolnych, storytelling w kształtowaniu wrażliwości moralnej i kompetencji związanych ze zrównoważonym rozwojem, a także możliwości, ograniczenia i ryzyka związane z wykorzystaniem AI w procesie dydaktycznym.
Druga część wizyty studyjnej odbyła się w Zakopanem i była skoncentrowana na field-based learning, edukacji terenowej oraz praktycznym poznawaniu lokalnych przykładów zrównoważonego rozwoju.
Uczestnicy brali udział w intensywnych warsztatach, działaniach terenowych i pracy zespołowej, analizując edukacyjny potencjał środowiska naturalnego, lokalnego dziedzictwa kulturowego oraz relacji między człowiekiem, społecznością i przyrodą.
Ta część programu umożliwiła wyjście poza tradycyjne środowisko akademickie i bezpośrednie doświadczenie metod, które mogą być następnie adaptowane do kształcenia nauczycieli i edukacji szkolnej.
Jednym z najważniejszych elementów wizyty było uczenie się poprzez współpracę. Uczestnicy zostali podzieleni na międzynarodowe i interdyscyplinarne zespoły składające się z przedstawicieli różnych instytucji partnerskich.
W trakcie całej wizyty grupy wspólnie analizowały programy kształcenia nauczycieli, wymieniały doświadczenia instytucjonalne i opracowywały Final Group Projects związane z przyszłymi rezultatami projektu EESF.
Projekty dotyczyły m.in. przygotowania podręcznika ESD i materiałów online, opracowania wytycznych dydaktycznych dla nauczycieli, tworzenia programu doskonalenia zawodowego dla nauczycieli akademickich i praktyków, projektowania cyfrowych zasobów edukacyjnych, koncepcji przedmiotu akademickiego z zakresu ESD, rozwoju SDG University Lab oraz rekomendacji dotyczących wdrażania edukacji dla zrównoważonego rozwoju w kształceniu przyszłych i pracujących nauczycieli.
Wspólna praca pozwoliła nie tylko zastosować wiedzę zdobytą podczas wykładów i warsztatów, lecz także wzmocnić współpracę międzyinstytucjonalną i stworzyć podstawy dla kolejnych działań projektowych.
Na potrzeby wizyty utworzono dedykowaną przestrzeń Microsoft Teams, która służyła jako środowisko komunikacji, współpracy oraz repozytorium materiałów dydaktycznych.
Uczestnicy mieli dostęp do prezentacji, materiałów warsztatowych, literatury, instrukcji do zadań oraz zasobów związanych z realizacją programu. Zamieszczali również swoje autoprezentacje, przykłady własnych praktyk ESD, publikacje naukowe, scenariusze zajęć, sylabusy, materiały dydaktyczne oraz rezultaty projektów grupowych.
W rezultacie powstało wspólne cyfrowe repozytorium dobrych praktyk ESD, które będzie wykorzystywane również w kolejnych etapach projektu i przy opracowywaniu nowych materiałów dydaktycznych oraz programów kształcenia.
Dla uczestników przygotowano ponadto szczegółowy Study Visit Handbook, zawierający program wizyty, cele i efekty uczenia się poszczególnych działań, opisy warsztatów, materiały przygotowawcze, rekomendowaną literaturę, instrukcje do pracy indywidualnej i grupowej oraz informacje organizacyjne.
Wizyta studyjna stworzyła przestrzeń do intensywnej wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami różnych uczelni, dyscyplin i środowisk edukacyjnych. Połączenie wykładów eksperckich, interaktywnych warsztatów, działań terenowych, pracy projektowej i międzynarodowej współpracy pozwoliło uczestnikom spojrzeć na Education for Sustainable Development jako na integralny element nowoczesnego kształcenia nauczycieli.
Ewaluacja programu potwierdziła jego wysoką wartość edukacyjną. Uczestnicy wskazywali na wzrost wiedzy dotyczącej ESD, lepsze rozumienie podejścia kompetencyjnego i interdyscyplinarnego projektowania programów kształcenia, a także praktyczną użyteczność poznanych metod dydaktycznych. Szczególnie wysoko oceniono możliwość wymiany doświadczeń, nawiązywania międzynarodowych kontaktów oraz wspólnego opracowywania rozwiązań możliwych do zastosowania w instytucjach partnerskich.
Wizyta studyjna w UKEN przyczyniła się tym samym do wzmocnienia kompetencji nauczycieli akademickich, rozwoju współpracy międzynarodowej oraz zwiększenia potencjału instytucji partnerskich do wdrażania edukacji dla zrównoważonego rozwoju w kształceniu przyszłych i pracujących nauczycieli, wspierając długofalową modernizację edukacji nauczycielskiej zgodnie z europejskimi priorytetami zrównoważonego rozwoju.
Dr hab., Prof. UKEN Nataliia Demeshkant,
koordynator projektu EESF w UKEN
